Gurbetçiler için Türkiye'de miras: adım adım veraset süreci

Bir yakınınızı kaybettiniz; siz Köln'de, Rotterdam'da ya da Lyon'da yaşıyorsunuz — miras kalan ev, tarla veya banka hesabı ise Türkiye'de. Bu, büromuza en sık gelen dosya tiplerinden biridir ve iyi haber şudur: sürecin neredeyse tamamı, siz Türkiye'ye hiç gelmeden yürütülebilir.

Önce büyük resim: süreç dört aşamadır

Türkiye'deki bir terekenin gurbetçi mirasçıya intikali tipik olarak şu sırayla ilerler: (1) mirasçılığınızı belgeleyen mirasçılık belgesinin (veraset ilamı) alınması, (2) veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi, (3) tapuda intikal işlemi, (4) dilerseniz satış ve bedelin size transferi. Aşamaların hiçbirinde fiziken bulunmanız zorunlu değildir; tümü konsolosluktan verilmiş bir vekâletname ile yürütülebilir.

1. Mirasçılık belgesiNoterden veya sulh hukuk mahkemesinden. Yurt dışı unsurlu dosyalarda genellikle mahkeme yolu işler.
2. Veraset ve intikal vergisiVergi dairesine beyanname; yurt dışında yaşayan mirasçılar için süreler daha uzun.
3. Tapuda intikalMirasçılık belgesi + ilişik kesme yazısıyla taşınmaz mirasçılar adına geçer.
4. Satış veya paylaşımAnlaşma varsa vekâletle satış; yoksa ortaklığın giderilmesi davası.

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Mirasçılık belgesi, kimin hangi payla mirasçı olduğunu gösteren resmî belgedir; noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır. Yurt dışı unsurlu dosyalarda — örneğin ölüm yurt dışında gerçekleşmişse veya nüfus kayıtlarında eksiklik varsa — noterler işlemi genellikle mahkemeye yönlendirir; bu durumda belge sulh hukuk mahkemesinden talep edilir.

Yurt dışından hazırlamanız gerekenler genellikle şunlardır:

• Ölüm yurt dışında gerçekleştiyse, ölüm belgesinin apostilli ve yeminli tercümeli örneği (ölüm Türk nüfusuna işlenmemişse önce işletilmesi gerekir),
• sizi temsil edecek avukata konsolosluktan verilmiş vekâletname,
• kimlik/pasaport bilgileriniz.

Veraset ve intikal vergisi

Miras kalan malvarlığı için vergi dairesine veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilir. Yurt dışında yaşayan mirasçılar için beyan süreleri, Türkiye'de yaşayanlara göre daha uzundur. Vergi, mirasın tamamına değil, istisna tutarını aşan kısma kademeli oranlarla uygulanır; eş ve çocuklar için istisna tutarları her yıl yeniden belirlenir. Pratikte birçok aile terekesinde ödenecek vergi sanılandan düşük çıkar — ama beyanname verilmeden tapuda intikal yapılamaz, bu yüzden bu adım atlanamaz.

Tapuda intikal

Mirasçılık belgesi ve vergi dairesinden alınan "ilişik kesme" yazısıyla tapu müdürlüğünde intikal işlemi yapılır: taşınmaz, ölen adına olan kayıttan mirasçılar adına — elbirliği veya paylı mülkiyet olarak — geçirilir. Bu işlem de vekâletname ile tamamlanır.

Satış, paylaşım ve anlaşmazlıklar

Mirasçılar satışta anlaşıyorsa, taşınmaz intikalden sonra vekâletname ile satılır ve bedel payınız oranında size transfer edilir. Anlaşamıyorsanız — ki kardeşler arasında hiç de nadir değildir — ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası devreye girer: mahkeme taşınmazın aynen bölünmesine, bu mümkün değilse açık artırmayla satışına karar verir ve bedel paylara göre dağıtılır. Bu dava da yurt dışından, avukatınız eliyle yürütülür.

Yirmi yıllık pratikte gördüğümüz en büyük hata: sürecin yıllarca ertelenmesi. Tereke bekledikçe mirasçı sayısı artar, kayıtlar dağılır ve basit bir intikal, çok taraflı bir davaya dönüşür.

Konsoloslukta vekâletname: nelere dikkat etmeli?

Vekâletname sürecin anahtarıdır. Randevudan önce avukatınızdan işleme özel yetkileri içeren taslağı isteyin: veraset ilamı alma, vergi dairesi ve tapu işlemleri, gerekiyorsa satış yetkisi ve bedeli tahsil yetkisi açıkça yazılmalıdır. Satış yetkisi içeren vekâletnameler fotoğraflı düzenlenir. Eksik yetkiyle düzenlenen vekâlet, süreci haftalarca geriye atan en yaygın sebeptir.

Sık sorulan: "Türkiye'ye hiç gelmem gerekecek mi?"

Standart bir veraset-intikal-satış zincirinde: hayır. Belgeler apostil ve tercümeyle, işlemler vekâletnameyle, iletişim WhatsApp ve görüntülü görüşmeyle yürür. İstisnalar (ör. çekişmeli davada bizzat dinlenmeniz gereken haller) baştan öngörülebilir — biz de zaten ilk değerlendirmede bunu söyleriz.