Mirasçılar arasında paylaşma sözleşmesi: mahkemeye gitmeden bölüşmek

Veraset ilamı alındı, tereke belli. Ama tapu hâlâ üç kardeşin üzerinde, kimse tek başına satamıyor, kimse kimseyle anlaşamıyor. Bu tablo mahkemeye gitmeden çözülebilir ve çözümün şekli sanılandan basittir.

Sorunun adı: elbirliği mülkiyeti

Miras açıldığında mirasçılar terekeye elbirliğiyle malik olur. Bunun pratik anlamı şudur: her işlem için oybirliği gerekir. Bir mirasçının tek başına satması, kiralaması, hatta çoğu zaman dava açması mümkün değildir. Tek bir kişinin imza atmaması terekenin tamamını kilitler; bu kilit iki yoldan açılır — anlaşarak ya da dava ederek.

Paylaşma sözleşmesi: şaşırtıcı derecede basit bir şekil

Mirasçılar terekeyi kendi aralarında bir sözleşmeyle paylaşabilir. Bu sözleşmenin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır — içinde taşınmaz olsa bile noterde yapılması şart değildir. Taşınmaz devirlerinin resmî şekle tabi olduğu bir hukuk düzeninde bu bir istisnadır ve çoğu kişi bilmez; bilmediği için de gereksiz yere dava yoluna gider.

Sözleşmede hangi malın kime gittiği, denkleştirme yapılıp yapılmayacağı ve varsa ödenecek fark bedeli açıkça yazılmalıdır. Sözleşme imzalandıktan sonra tapuda intikal ve devir işlemleri buna göre yapılır.

Pay devriyle karıştırmayın

Bir mirasçının payını devretmesi ayrı bir işlemdir ve şekli farklıdır: pay üçüncü bir kişiye devredilecekse noterde düzenleme şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz. Mirasçılar arasındaki devirde ise yazılı şekil yeterlidir. Bu ayrımın atlanması, yıllar sonra geçersizlik iddiasıyla açılan davaların sık sebeplerindendir.

Anlaşma sağlanabiliyorsa taksim sözleşmesi, davadan hem yıllarca hızlı hem de belirgin biçimde ucuzdur.

Anlaşma olmazsa: ortaklığın giderilmesi

Mirasçılardan biri direniyorsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Mahkeme önce malın aynen bölünüp bölünemeyeceğine bakar; bölünemiyorsa satışına ve bedelin paylaştırılmasına karar verir. Satış, açık artırmayla yapılır ve elde edilen bedel çoğu zaman piyasa değerinin altında kalır — bu, davanın en çok şikâyet edilen ama en öngörülebilir sonucudur.

Saklı pay unutulmasın

Miras bırakan sağlığında yaptığı devirlerle bazı mirasçıların payını azaltmış olabilir. Paylaşma sözleşmesi, saklı payı zedelenen mirasçının tenkis talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu yüzden paylaşmadan önce, sağlararası kazandırmaların ve varsa vasiyetnamenin tabloya dahil edilmesi gerekir.

Mirasçılardan biri yurt dışındaysa

İmza için Türkiye'ye gelmek zorunlu değildir. Konsoloslukta düzenlenen bir vekâletname ile hem paylaşma sözleşmesi imzalanabilir hem tapu işlemleri yürütülebilir. Vekâletnamenin kapsamı, yapılacak işlemler tek tek sayılarak yazılmalıdır.