Şirket satın alırken hukuki durum tespiti: neyi devraldığınızı bilmek

Şirketi devraldınız. İlk ay bir SGK borcu çıktı, ikinci ay eski bir çalışanın kıdem davası tebliğ edildi, üçüncü ay kiralanan deponun sözleşmesinin devredilemez olduğu anlaşıldı. Hisseyi aldığınızda şirketin geçmişini de aldınız: tüzel kişilik değişmediği için borçlar da yerinde kaldı.

Önce temel tercih: hisse mi, varlık mı?

Hisse devrinde şirketin kendisini alırsınız — bilinen ve bilinmeyen tüm yükümlülükleriyle birlikte. Varlık devrinde ise yalnız seçtiğiniz malvarlığını alırsınız; geçmiş borçlar kural olarak satıcıda kalır. Varlık devri alıcı için daha güvenlidir ama her zaman mümkün değildir: izinler, lisanslar, kira ve tedarik sözleşmeleri devredilemeyebilir ya da karşı tarafın onayına bağlıdır. İzinler devredilemiyorsa hisse devri zorunlu hâle gelir — ve o zaman koruma, sözleşmeyle kurulur.

Devrin usulü

• Limited şirkette pay devri yazılı ve noterde onaylı bir sözleşme, ardından genel kurul onayı ve ticaret siciline tescil gerektirir. Bu adımlardan biri eksikse devir tamamlanmamıştır.
• Anonim şirkette nama yazılı payların devri, pay senedinin cirosu ve pay defterine kaydıyla olur. Pay senedi bastırılmamışsa devir alacağın devri hükümlerine tabi olur; bu, hem usulü hem vergisel sonucu değiştirir.

Durum tespitinde bakılacaklar

1. Ortaklık yapısı, pay defteri, imtiyazlar ve varsa pay sahipleri sözleşmesi
2. Vergi ve SGK borç durumu, devam eden incelemeler
3. İş hukuku: kıdem yükü, devam eden davalar, ödenmemiş alacaklar, iş güvenliği yükümlülükleri
4. Sözleşmeler: kira, tedarik, bayilik — özellikle hâkimiyet değişikliği hâlinde karşı tarafa fesih hakkı veren maddeler
5. Taşınmazlar, ipotekler, hacizler ve şirketin verdiği kefaletler
6. İzin, ruhsat ve lisanslar; devredilebilirlikleri
7. Fikri haklar: markanın ve yazılımın gerçekten şirket adına tescilli olup olmadığı

Durum tespitinin amacı satın almamak değil, doğru fiyatı ve doğru güvenceyi belirlemektir.

Bulunan riski sözleşmeye yazmak

Tespit edilen her risk üç yoldan biriyle karşılanır: fiyattan indirim, satıcının beyan ve taahhüdü, ya da bedelin bir kısmının belirli bir süre bloke edilmesi. Beyan ve taahhütlerin tek başına yeterli olmadığını akılda tutun — satıcının ödeme gücü yoksa en iyi yazılmış tazminat maddesi bile tahsil edilemez. Bu yüzden bloke edilen bedel, pratikte en etkili korumadır.

İzin gerekebilir

Belirli ciro eşiklerini aşan devralmalar Rekabet Kurumu iznine tabidir ve izin alınmadan yapılan işlem geçerlilik kazanmaz, ayrıca idari para cezası doğurur. Düzenlemeye tabi sektörlerde (bankacılık, sigortacılık, enerji, telekomünikasyon gibi) ilgili kurumun ayrıca izni aranır. İzin süreçleri kapanış takvimini belirler; sözleşme bu takvimle uyumlu yazılmalıdır.